METAFOR (EÐRETİLEME) kavramıyla ilgili kısa bir eleştirel not


"BİR FELSEFÎ METAFOR 'YOLDA OLMAK" başlıklı bir yazıda (İbrahim Hakkı AYDIN, Dilbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, VI / 2006, sayı: 4; www.dinbilileri.com.tr) şu tümceler yer alıyor:

"İngilizce bir kelime olan 'metafor' (metaphor), Türkçede 'benzetme, eğretileme', eski Türkçede 'mecaz', Arapça'da 'istiare' kelimeleriyle karşılanmaktadır."

Yazının bir yerlerinde de, "metafor (benzetme, mecaz)" özdeşliği geçmektedir.

Metafor kavramını hiçbir temel kaynak "metafor=benzetme, eğretileme", "metafor=mecaz, istiare" ya da "metafor=benzetme, eğretileme, mecaz, istiare" biçiminde vermez. "Metafor"u "mecaz" olarak veren bazı kaynaklar vardır. Bizim belagat geleneğimizde ise, "metafor= istiare, eğretileme" özdeşliği söz konusudur.

İ. H. Aydın'ın "benzetme"yi iki ayrı kavram olan "eğretileme" ve "mecaz"la aynı kabul edilmesi temel yanlış. Böyle bir yanlışı yaparsanız sizi eleştiren bile çıkmaz. Konuyu öğrenmeye çalışanların zihninin karışmaması için bu yanlışa dikkat çekmekle yetiniyoruz biz.

Bir duruma daha dikkat çekelim: "Metafor" sözcüğü İngilizce değil, Yunancadır; bu sözcüğün dillerde değişik söyleniş biçimleri söz konusudur. Sanırım, Aydın, "İngilizce bir kelime olan 'metafor (metaphor)" derken, bu sözcüğün İngilizcede geçen biçimine değinmek istiyor. Ama sözcüğünün hangi dilden geldiği bilgisi çok başka bir şeydir; onun, herhangi bir dildeki kabul edilmiş biçimi daha başkadır.

** "Mayıs 2002'de Doçent olan İ. H. Ayhan halen Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslâm Felsefesi Anabilim Dalı Başkanlığını yürütmektedir."

Bu konudaki ayrıntılı yazı ve kitaplar için bakınız:

1. Nizamettin Uğur, Anlambilim / Sözcüğün Anlam Açılımı, İstanbul, 2003.

2. Nizamettin Uğur, "Eğretileme' 'Metafor'u Tam Karşılayamaz mı?", "yasakmeyve" iki aylık şiir dergisi, sayı 25, Mart / Nisan 2007.

3. Nizamettin Uğur, "Metafor Kavramını Algılama Türleri", "yasakmeyve" iki aylık şiir dergisi, sayı 24, Ocak / Şubat 2007; www.nizamettinugur.gen.tr/

4. Nizamettin Uğur, "EÐRETİLEME Mİ, DEÐİŞMECE Mİ? Benzetmenin Sınırları Nerede Bitiyor?", Mor Taka dergisi, Sayı: 5, Bahar - Yaz 2006, (İlk yayımlanışı: Ünlem dergisi, Sayı: 3, Ocak - Şubat 2004); www.nizamettinugur.gen.tr/


Nizamettin Uğur || nizamettinugur.gen.tr