Niye H覺z Kazan覺yor Dildeki Bozulma?

Yay覺mland覺覺 Yer: Lacivert dergisi, say覺: 1, Ocak-ubat 2006.


Yaz覺m ve noktalama yanl覺lar覺, t羹mce bozukluklar覺 neden 癟ok yayg覺n?

nemli gazetelerde, 繹nemli edebiyat ve sanat dergilerinde s覺radan yanl覺lar neden 癟ok癟a yer al覺yor?

En 繹nemli 羹niversitelerin, en 繹nemli fak羹ltelerini bitirenler, neden 癟ok basit yanl覺lardan kurtulam覺yor?

Kimi dilciler, dil dergileri, yaz覺m ve noktalama yanl覺lar覺na, anlat覺m bozukluklar覺na s羹rekli yer vermelerine kar覺n, iler neden tersine gidiyor?

Diyorsun ki 繹renciye, "ey" s繹zc羹羹 hi癟bir zaman bir baka s繹zc羹kle bitiik yaz覺lmaz; b繹yle bir 繹neri hi癟 kimsece hi癟bir zaman ileri s羹r羹lmemitir bile. G繹r羹 farkl覺l覺klar覺 nedeniyle farkl覺 yaz覺m覺 s繹z konusu deildir bu s繹zc羹羹n; aman dikkat!

Sonra, haydi bir yaz覺 yaz, diyorsun. Bak覺yorsun ki, "birey" ve "herey" yaz覺lm覺. Bir s羹re sonra da soruyor 繹renci, hatta bir 繹retmen, hatta bir yazar: "Herey' diye mi yaz覺l覺r, 'her ey' diye mi?"

"Herey T羹rkiye i癟in" slogan覺ndan 繹nce de b繹yleydi.
Bir eyin bilgisine sahip olmak, o eyle ilgili uygulamalar覺 doru yapmay覺 salam覺yor demek ki. Bilgi, bilince d繹n羹mezse ie yaram覺yor. Ne var ki, bilin癟 de h覺zla a覺n覺yor. S覺k ya da ilevsel kullan覺lmayan bilgi ya da bilin癟, kendini koruyam覺yor .

Kendine g羹vensizlik, yayg覺n yanl覺lar kar覺s覺nda zihin bulan覺kl覺覺na yol a癟覺yor, kiiyi b羹k羹yor.

襤i yazmak olanlar覺n bile dil disiplininden, hatta dille ilgili basit bilgilerden 癟ok uzak olduunu g繹r羹yoruz. Daha da 羹z羹c羹 olan覺, dil olgusuyla -T羹rk癟e zaten 繹nemsenmiyor- ilgili en k羹癟羹k kayg覺lar覺n覺n olmamas覺. 羹nk羹 yapt覺klar覺 dil yanl覺lar覺, "karizmalar覺n覺 癟izmiyor" hi癟.

Yaz覺m ve noktalama yanl覺lar覺n覺n, anlat覺m bozukluklar覺n覺n nedenini, yaln覺zca eitimsizlie, az okumaya balamak doru deil. 襤yi eitim g繹rm羹, y覺llarca yaz覺 yazm覺, dergi ve gazete y繹neticilii yapm覺 niceleri de s覺radan dil kurallar覺na uymuyor, d羹zg羹n t羹mceler kuram覺yor.

Sorun "zihniyet"te, d羹nyaya bak覺ta yat覺yor.

S繹zgelimi Milliyet Sanat dergisinin (ve bu kurulua bal覺 kim bilir baka ka癟 derginin) Genel Yay覺n Y繹netmeni'nin, Turul Ery覺lmaz'覺n yaz覺 yazmay覺 bilmediini ileri s羹rmek ne kadar tutarl覺 bir g繹r羹 olabilir ki? Ama bak覺n T. Ery覺lmaz Milliyet Sanat'覺n (ubat 2004) k覺sac覺k bayaz覺s覺nda neler yazm覺:

"Ocak'覺n son haftas覺na girerken T羹rkiye bembeyaz."

Var m覺 "Ocak'覺n" diye bir yaz覺m dilimizde? imdiye kadar hi癟 繹nerilip tart覺覺lmam覺 b繹yle bir yaz覺m覺 nas覺l d羹羹nm羹 Genel Yay覺n Y繹netmeni?

Bu yanl覺覺 bir kez yapm覺yor, yineleyip duruyor Turul Ery覺lmaz:

"nce, hem 'Tatl覺 Hayat' dizisinde hem de ubat ortas覺nda g繹sterime girecek 'Neredesin Firuze'de oynayan, Haluk Bilginer g羹ndeme geliyor. Bu, hemen yine ubat balar覺nda (...)"

"ubat" s繹zc羹羹n羹n yaz覺m覺n覺 hep b羹y羹k harfle balat覺yor dier t羹mcelerinde de. Demek ki T. Ery覺lmaz'a g繹re, ay adlar覺, tek kullan覺ld覺klar覺nda da b羹y羹k harfle balat覺l覺r, yani 繹zel ad ilemi g繹r羹r. Belki de, dil kurallar覺nda T羹rk癟e deil, 襤ngilizce daha 繹nemli.

Noktalama da rasgele. S繹zgelimi bu t羹mcede "oynayan" ortac覺ndan sonraki virg羹l羹n nas覺l bir gerek癟esi olabilir ki?

Virg羹llerin, noktalar覺n, tek t覺rnaklar覺n kullan覺m覺 da yaz覺 boyunca tutarl覺l覺k g繹stermiyor. D羹zeltme iminin kullan覺m覺 da rastlant覺sal (h璽l璽, alem...).

Genel Yay覺n Y繹netmenimizin t羹mceleri de bozuk, anlams覺z:

"Kapa覺m覺z覺 gruba sonradan kat覺lan 羹nl羹 ressam覺m覺z Bedri Rahmi Ey羹bolu'nun bir tablosu s羹sleyecek, Burcu Pelvanolu'nun yaz覺s覺 eliinde."

Bayaz覺n覺n bu son t羹mcesini okuyunca ister istemez 癟evirip yeniden bak覺yorsunuz kapaa. Evet, B. R. Ey羹polu'nun bir resmi var; ama Burcu Pelvanolu'nun bu resme elik eden yaz覺s覺 yok kapakta. Anl覺yoruz ki, s繹z羹 edilen yaz覺, derginin i癟inde bir yerlerde.

S繹z羹 edilen "grup", dergi ekibindeki "gen癟 bir ses'in, toplant覺da, "Bu D Grubu'nun Kanal D ile bir ilgisi var m覺?" diye sorduu D Grubu. Bu "gen癟 ses"in, bu soruyla ortaya 癟覺kan "bilgisizlii ve ilgisizlii", T. Ery覺lmaz'覺 ve dier dergi 癟al覺anlar覺n覺, "dergi kapa覺na ne koyal覺m sorunsal覺"ndan kurtar覺yor.

Milliyet Sanat'覺n bu say覺s覺nda (Mart 2004) 30. sayfaya geldiinizde, "efsane plastik sanatlar grubu olan D Grubu"nun son sergisi 羹zerine Burcu Pelvanolu'nun yaz覺s覺 癟覺k覺yor kar覺m覺za. 襤te bu yaz覺n覺n girii:

"D grubunun douunu gazeteler yazd覺lar. Bunun pek 癟ok kiiyi alakadar etmesi 'D' harfinin esrarengiz rumuzu mudur? Yahut, balta gibi, alt覺 san'atlakar覺n elinde, 繹teye beriye, saa sola, 繹ne arkaya vurup, yakaca覺, y覺kaca覺 korkusu mudur?

Var olsun 'D' harfi! Sen u kuvvete bak ki, yaln覺z ekli dehet sa癟覺yor! Grup, 'D' kadar samimi, d羹r羹st, ricas覺zd覺r.

Be ressam ve bir heykeltra, her eyden evvel arkadat覺rlar. Ama b羹y羹k 'A' ile arkada."

Bu ne derin t羹mceler b繹yle! Garip bir mistik havayla yaz覺lm覺, ne 癟arp覺c覺, ne iirsel giri! Ya harflerin derin anlamlar覺?! zne-y羹klem uyumsuzluklar覺, bozuk t羹mceler bile neredeyse 繹zel ama癟lar i癟in yer alm覺 yaz覺da!..

Bir yerde, bak覺n ne yaz覺yor Burcu Pelvanolu:

"San'at i癟in san'at = 'D' grubu."

Yaz覺 boyunca "san'at", "san'atler", "san'ati"... S繹zc羹羹n bu yaz覺m覺 yaz覺ya daha bir "sanatsal" anlam sanki!

Milliyet Sanat dergisi Yay覺n Y繹netmeni Turul Ery覺lmaz, gen癟 bir gazetecinin, "Bu D Grubu'nun Kanal D ile bir ilgisi var m覺?" sorusuyla ak覺nl覺a d羹羹p "D Grubu"nu kapak yapma gereksinimi duymas覺, sanat ad覺na ho bir tutum elbette. Ama ya biz ne yapal覺m Turul Ery覺lmaz'la ilgili olarak imdi?

Sorunumuz kukusuz ki yaln覺zca T. Ery覺lmaz deil bizim. Baka sanat-edebiyat dergisi y繹neticileri de 癟ok farkl覺 deil ondan. 羹nk羹 bir vir羹s, belki benzer ilevli y羹zlerce vir羹s girmi dilimize, k羹lt羹r羹m羹ze. T羹m 癟abalara kar覺n belirgin bir ilerleme elde edilemiyor ne yaz覺k ki. En iyi edebiyat dergilerinde bile 癟ok s覺radan yanl覺lar, anlat覺mda zevksizlik alm覺 ba覺n覺 gidiyor. Yazarlar, "edit繹r"ler i癟in de hi癟bir 繹nemi yok b羹t羹n bunlar覺n. 羹nk羹 bir 癟aba, bir iyi niyet g繹remiyoruz hemen hemen hi癟birinde.

Yine de sevindirici olan durumlar var elbette.

T羹rk癟enin yaad覺覺 sorunlar覺, yanl覺 ya da doru bilgilerle, pek 癟ok insan tart覺覺yor art覺k. D羹n羹n dil gericileri, 12 Eyl羹l TDK'nin bug羹nk羹 y繹netimi bile, T羹rk癟eye sahip 癟覺kmak i癟in 癟覺rp覺n覺yor imdilerde kendilerince. yle ki Milli Eitim Bakan覺, bu y繹neticilerin tutumunu eletiriyor, "enternasyonel" olmamakla su癟luyor; 羹stelikle garip bir mant覺kla, bozuk anlat覺m覺yla, k繹t羹 羹slubuyla...

繹z羹m yolu nedir peki?

Kimin elinde herkes i癟in ge癟erli bir re癟ete var ki? Ama tart覺ma s羹rd羹r羹lmeli, gelitirilmeli 覺srarla.

***

Yanl覺lar覺n yayg覺nl覺覺, "Hangi birini eletireceksin?" gibi bir d羹羹nceye y繹neltiyordu beni (belki bir 癟oumuzu da). "Her yanl覺覺 tart覺maya kalk覺sak, hangi birini yazaca覺z ki... nemli olan, olumlu eyler yazmak." yakla覺m覺 i癟inde izlerken gazete, dergi ve kitaplar覺; s繹z羹n羹 ettiim Milliyet Sanat dergisini okuyunca bir an k覺zg覺nl覺a kap覺l覺p yazm覺t覺m yukar覺daki yaz覺y覺. Ama yay覺mlamaktan da vazge癟mitim sonra.

Vatan gazetesinin 11 Austos 2004 aramba tarihli "VATANK襤TAP" ekini elime al覺nca can覺m 癟ok s覺k覺ld覺. Daha ilk yaz覺n覺n bal覺覺:

"Sonunda Pamela'da yazar oldu!"

Balac覺n, bulunma eki gibi s繹zc羹e bitiik yaz覺m覺, 羹nlem iminin kullan覺m bi癟imi... 襤nsan覺n inanas覺 gelmiyor. 襤yi niyetli d羹羹n羹p, "dizgi yanl覺覺, d羹zeltme hatas覺" gibi bir deerlendirme yapmak istiyorsunuz. Ama VATAN K襤TAP ekinde, 繹zellikle 羹nlem iminin bu ilgin癟 kullan覺m覺 ("Biraz! otobiyografik bir roman anlayaca覺n覺z", "... ilk 繹l羹mc羹l bak覺!..." vb), kesme iminin yerli yersiz kullan覺m覺... o kadar 癟ok ki. "ey" s繹zc羹羹 s羹rekli "birey", herey" olarak yaz覺l覺yor zaten. S繹zc羹k se癟imi ise bir garip: "M羹essese", "vak'a" vb.

Hele de ulusal 繹l癟ekte yay覺mlanan bir g羹nl羹k gazetede, 羹stelik de gazetenin "edebiyat" ekinde ho g繹r羹lebilir mi bunlar?

***

Biliyorum, yaz覺n覺n bal覺覺ndaki sorunun yan覺t覺 dorudan aranmad覺 bu yaz覺da. Ama belki de, sorunun ulat覺覺 boyutu sergilemek ve tart覺mak i癟in "provakasyon"a gereksinim duydum biraz...


Lacivert dergisi, say覺: 1, Ocak-ubat 2006.

NOT: Yukar覺daki yaz覺da ad覺 ge癟en Burcu Pelvanolu bir a癟覺klama yaz覺s覺 g繹ndermitir.
Say覺n B. Pelvanolu, yaz覺s覺nda, "Dogrusunu isterseniz, ben de sizinle ayn覺 fikirdeyim. Evet, dildeki bozulma giderek h覺z kazan覺yor, hakl覺s覺n覺z." dedikten sonra, eletirdiim yanl覺lar覺n kendisine ait olmad覺覺n覺, al覺nt覺lad覺覺 yaz覺dan, dolay覺s覺yla Nurullah Berk'ten kaynakland覺覺n覺 belirterek yaz覺mdaki yerginin son derece haks覺z oldugunu d羹s羹nd羹羹n羹 belirtmektedir.
Uzun zaman ge癟tii ve dergi elimde olmad覺覺 i癟in dergiye bakarak bir d羹zeltme yapmam s繹z konusu deildir. Bu durumda Burcu Pelvanolu'nu itirazlar覺nda hakl覺 bulmak zorunda olduumu belirtmeliyim.
Ancak vurgulamam gereker ki, adlar 繹nemli deil, 繹nemli olan T羹rk癟enin u anki g繹r羹n羹m羹d羹r. (10 Mart 2008)


Nizamettin Uur || nizamettinugur.gen.tr