Ayrı ve bitişik yazılan "ki" bağlacı


Hepimizin bildiği gibi bir "-ki" eki vardır, bir de "ki" bağlacı.

"-ki" eki, aslında iki ayrı ektir:

1. Sıfat türetme eki olan "-ki": Yalın durumdaki zaman adlarını ya da "-de" bulunma-kalma durum eki almış adları sıfat yapar: akşamki film, geçen yazki tatil; evdeki hesap, Anadolu'daki nüfus...

2. Adıl (zamir) görevi yapan "-ki": Belirtili ad tamlamalarının düşürülen tamlananını karşılar: onun kitabı / onunki...

Not: -ki eki eklendiği sözcükteki ünlü uyumunu, "dünkü, bugünkü..." gibi birkaç örnek dışında bozar.

Bu kullanımların dışında kalan "ki"ler bağlaçtır, kalıplaşmış birkaç örnek dışında her zaman sözcüklerle birleştirilmeden, kendinden önce gelen sözcüklerden ayrı olarak yazılır. Bağlaç olan bu "ki" ekinin de aslında iki kalıp kullanımı vardır.

1. Yüklemlerden sonra gelen "ki" bağlacı: "Kitap okumaya dalmıştım ki konuklar geldi."...

2. Arasöz ya da aratümcelerin ilk virgülü yerine geçen "ki" bağlacı: "Sen ki tedbirli biriydin, nasıl geldin bu oyuna?"...
Bu kullanımda "ki" bağlacının özneye vurgu yaptığı da görülmektedir.

***

"Kİ" BAĞLACININ BİTİŞİK YAZILANLARI:

halbuki
mademki
oysaki
meğerki
belki
sanki

"Kİ" BAĞLACININ AYRI YAZILANLARI (bir kısmı)

öyle ki
böyle ki
şöyle ki
elbette ki
tabii ki
nasıl ki
yeter ki
demek ki
bırak ki
tut ki
ta ki
bırak ki
olur ki
ne var ki


Nizamettin Uğur || nizamettinugur.gen.tr