“Metafor”u “Mecaz” Diye Çevirirsek “Trope”a (ve “Figure”e) Ne Diyeceğiz?

"Kararmış Çömlek Yazıları" Varlık dergisi-Aralık 2014


“Metafor”u “Mecaz” Diye Çevirirsek “Trope”a (ve “Figure”e) Ne Diyeceğiz?

Metafor, çok tartışılan bir kavram, tarihsel süreçte de farklı değerlendirmelere uğradı zaten. Yine de genelde kabullenilen, çıkışında tüm mecazları (değişmeceleri) kapsayan Aristoteles’in metafor kavramının, orta ve yeni çağlarda daralmaya uğrayarak yalnızca benzerliğe dayalı mecazlar için kullanılmaya başlanan anlamıdır. Metaforun bu ikinci anlamı bizdeki eğretileme (istiare) kavramına denk gelir.

     Yazıya girerken kullandığımız “genelde” sözcüğünün iması, yani derin anlamı belli: Demek ki bu kavramın her şeye karşın farklı değerlendirmeleri var. Metaforla ilgili değerlendirme çeşitliliği ve özellikle anlam daralmasının Aristoteles çevirilerine yansıtılma biçimleri sorunlara yol açmıştır ister istemez. En somut örneği bizde görülmektedir bunun. Aristoteles’in Poetika kitabındaki metafor terimini, İsmail Tunalı mecaz olarak çevirirken, Mehmet H. Doğan, Samih Rifat ve Nazile Kalaycı ise eğretileme olarak çevirmiştir ama bu üç çevirmen açıklayıcı dipnot koyma gereğini duymuştur.

     Not: Yazının bütününü okumak için aşağıdaki dosyayı indiriniz.






Nizamettin Uğur || nizamettinugur.gen.tr